Anna Lewicka-Strzałecka, Granice konkurencji w biznesie
Prof. dr hab. Anna Lewicka-Strzałecka
Konkurencja jest uważana za jedną z konstytutywnych cech kapitalizmu decydujących o przewadze tej formacji gospodarczej nad innymi. Działaniu konkurencji przypisuje się efektywną alokację środków produkcji i postęp techniczny, stanowiące bezpośrednie determinanty dobrobytu gospodarczego. Pozytywne wartościowanie konkurencji, utożsamianie jej z efektywnością sprawiają, iż ochrona konkurencji stanowi, przyjmowane często bezdyskusyjnie, uzasadnienie dla ingerencji państwa w procesy gospodarcze.
Pojęcie konkurencji wprowadzone do ekonomii przez Adama Smitha w Bogactwie narodów obejmuje konkurencję na określonym rynku oraz konkurencję między różnymi rynkami. Siły konkurencji działające na danym rynku powodują, iż stopa zysku na tym rynku zmniejsza się do wartości osiąganej na rynku doskonale konkurencyjnym, na którym rywalizacja jest nieograniczona ze względu na dużą liczbę doskonale poinformowanych przedsiębiorców, wytwarzających podobne wyroby. Przedsiębiorcy znajdujący się na rynku nie dającym przewagi przychodów nad kosztami będą starali się podnieść stopę zysku albo wycofają się z tego rynku w poszukiwaniu rynków dających wyższą stopę zysku. Ci, którzy nie podejmą żadnych działań wypadną z gry, gdyż zbankrutują. Warunkiem wolnej konkurencji zarówno na danym rynku jak i pomiędzy rynkami jest swoboda wejścia na rynek i wyjścia z niego.
Chociaż zaproponowane przez Smitha rozumienie konkurencji stanowi niezmiennie punkt wyjściowy podstawowych analiz, współczesne koncepcje tego zjawiska są daleko bardziej złożone i zróżnicowane. Przyczyniły się do tego rozwój ekonomii jako nauki szczególnie interesującej się konkurencją oraz rosnąca złożoność przedmiotu tej nauki, czyli komplikacja form życia gospodarczego.
Owe współczesne koncepcje koncentrują się wokół dwóch odmiennych znaczeń pojęcia konkurencji. Konkurencja bywa rozumiana jako immanentna własność wolnego rynku, swojego rodzaju mechanizm gwarantujący jego efektywność, stanowiący, jak powiada Stiglitz (1986) podstawę, na której opiera się nasze przekonanie o przewadze kapitalizmu nad innymi formacjami ekonomicznymi. Konkurencja jako cecha wolnego rynku bywa charakteryzowana jako pewien jego stan bądź proces, którego uczestnicy przejawiają aktywność. Konkurencja jako stan, w szczególności konkurencja doskonała doczekała się wyrafinowanych modeli, natomiast konkurencja jako proces opisywana jest przez cząstkowe modele, mające niewielką moc predykcyjną. Istnieją różne opinie co do tego na czym polega funkcjonowanie mechanizmu konkurencji oraz czy i jak należy ingerować w jego działanie.
W drugim znaczeniu konkurencja jest rozumiana jako działanie mające charakter rywalizacji między określonymi przeciwnikami zabiegającymi o to samo dobro. W tym przypadku pojawia się kwestia określenia zasad regulujących tą rywalizacją. Zasady te powinny uwzględniać wielość aspektów, ze względu na które firmy konkurują między sobą; są to nie tylko ceny, ale również jakość czy dywersyfikacja produktów, innowacyjność, poziom wiedzy know-how, poziom organizacji itd.
Jak zauważył Friedman (1962), konkurencja jako charakterystyka wolnego rynku jest apersonalna; rynek konkurencyjny to taki, na który nie ma wpływu żaden jego pojedynczy uczestnik, ale którego warunki funkcjonowania stanowią wypadkową niezależnych działań tych uczestników. Natomiast konkurencja rozumiana jako działanie (przedsiębiorcy, firmy) jest zorientowana na określone cele, wśród których znajduje się pokonanie rywali, często dobrze znanych i konkretnych. [granice konkurencji w biznesie.doc -81 KB]
