Anna Lewicka-Strzałecka, Konsumeryzm kontra konsumeryzm

Prof. dr hab. Anna Lewicka-Strzałecka

Jeżeli identyfikujemy kulturę za pomocą typowych dla niej ról społecznych, mówiąc na przykład o kulturze rycerskiej czy mieszczańskiej, to nie ulega wątpliwości, iż kluczową postacią obecnej epoki, bohaterem naszych czasów jest konsument. Swoiście rozumiana konsumpcja bywa traktowana jako konstytutywny atrybut współczesnej cywilizacji określanej jako kultura konsumpcyjna, społeczeństwo konsumpcyjne, kapitalizm konsumencki. Cywilizacja ta coraz mniej interesuje się człowiekiem jako pracownikiem, obywatelem, twórcą czy członkiem rodziny a coraz bardziej jako nabywcą i użytkownikiem dóbr i usług, czyli konsumentem. Jak zauważają Gabriel i Lang (1995) nasze prawa i moc działania wynikają w dużym stopniu z naszej pozycji jako konsumentów, radość życia jest utożsamiana z wielkością i rozmaitością konsumpcji, w mniejszym stopniu z jej jakością. Miarą sukcesu człowieka jest sprawność radzenia sobie w sferze dóbr konsumpcyjnych, miarą wzrostu dobrobytu społecznego - zwiększenie konsumpcji. Sfera konsumpcji przejęła większość funkcji, które w dotychczasowym rozwoju zarówno społeczeństw jak i jednostek realizowane były w innych obszarach: w pracy, w rodzinie, religii, kulturze, lokalnych społecznościach. Wszelkie próby zakwestionowania czy choćby ograniczenia konsumpcyjnego stylu życia wiążą się z naruszeniem tych funkcji, a więc spotykają się nie tylko z odporem ze strony grup interesów, ale są na ogół odrzucane przez samych konsumentów.
Dyskusje na temat konsumpcji i konsumeryzmu nie są na ogół wolne od wartościowania, a także odmiennych rozumień tych pojęć. Poniżej skoncentrowano się na takich dwóch znaczeniach konsumeryzmu, które wychodząc z tego samego założenia o kluczowej roli konsumenta we współczesnym świecie dochodzą do wniosków, w pewnym sensie względem siebie opozycyjnych.[konsumeryzm kontra konsumeryzm.doc - 107 KB]