Anna Lewicka-Strzałecka, O odpowiedzialnosci konsumenta

Prof. dr hab. Anna Lewicka-Strzałecka

Jedną z najważniejszych ról pełnionych przez człowieka we współczesnym świecie jest rola konsumenta. Inne role - pracownika, pracodawcy, reprezentanta określonego zawodu, rodzica, przełożonego, podwładnego itd. bywają pełnione, czasem tylko w pewnych okresach życia, czasem tylko przez pewne osoby. Natomiast konsumentami jesteśmy wszyscy, od urodzenia do śmierci, czy tego chcemy czy nie. Konsumpcja w świecie człowieka daleko wyszła poza swoje konstytutywne funkcje jakie pełni w przyrodzie, polegające na podtrzymywaniu funkcjonowania i rozwoju organizmów, toteż konsumowanie w tym szerokim sensie to charakterystyka, jak mało która przysługuje współczesnemu człowiekowi. Konsumenci poprzez swoje wybory mają wpływ na to co się sprzedaje i produkuje, z czego, ile zużywa się surowców czy energii. Nic więc dziwnego, że specjaliści od zarządzania, marketingu, public relations, psychologowie, ekonomiści, prawnicy próbują rozpoznać potrzeby i pragnienia konsumenta, określić czynniki warunkujące jego decyzje i zachowania i na tej podstawie ustalić sposoby wpływania na jego wybory.
Natomiast, etyka biznesu niezbyt często stawia konsumenta w obszarze swoich zainteresowań. Zdaje się to świadczyć o przyjmowanym implicite założeniu o konsumencie zdeterminowanym przez otoczenie, mogącym być jedynie obiektem działań rynkowych, chronionym przez prawo zorientowane na dezaktualizację zasady caveat emptor. Konsument ze względu na brak wiedzy i orientacji spowodowanej masowością produkcji i jej wysokim poziomem technologicznym jest przede wszystkim przedmiotem paternalistycznej troski, natomiast jako jednostka wydaje się nie ponosić żadnej odpowiedzialności za kształt stosunków rynkowych. Odpowiedzialność przypisuje się menedżerom, pracodawcom, pracownikom, akcjonariuszom, urzędnikom, mówi się o odpowiedzialności państwa, a ostatnio szczególnym zainteresowaniem cieszy się problematyka społecznej odpowiedzialności firm. Czy konsumenci jako zbiorowość stanowią jedynie amorficzną masę, której preferencje mogą być badane statystycznie, zaś jako jednostki mogą być wyłącznie przedmiotem ochrony? Czy nie mają żadnych obowiązków? Czy zatem ma sens mówienie o moralnej odpowiedzialności konsumenta?[odpowiedzialnosc_konsumenta.doc - 71 KB]