Wojciech Gasparski, Dobra praktyka zdecydowała o tym, kto został Filarem Polskiej Gospodarki w roku 2005
prof. dr hab. Wojciech Gasparski
Filar, słowo pochodzące od łacińskiego pila = kolumna, to - jak głoszą słowniki i encyklopedie - pionowa podpora konstrukcji architektonicznych, a także calizna węglowa między chodnikami, przenośnie podpora, fundament. Gospodarka polska też ma swoją architekturę, również między jej chodnikami znajduje się calizna, którą łącznie tworzą te firmy i korporacje, które stanowią fundament dobrych praktyk. Dobrymi praktykami zaś, są takie które składają się na odpowiedzialne uprawianie działalności gospodarczej. Takim właśnie odpowiedzialnym uprawianiem biznesu jest działalność przedsiębiorstwa, które:
po pierwsze: realizuje cel firmy (jest nim powiększanie wartości firmy przez dostarczanie produktów i usług odpowiedniej jakości),
po drugie: czyni to w długim horyzoncie czasowym (zapewniając harmonijną trwałość),
po trzecie: zapewnia to przez należyte kształtowanie relacji z głównymi interesariuszami firmy (którymi są: akcjonariusze, pracownicy, menedżerowie, klienci, konsumenci, dostawcy, społeczność lokalna, środowisko naturalne itd.),
po czwarte wreszcie: dbając by następowało to w toku postępowania zgodnego z prawem i społecznie przyjętymi normami etycznymi (przez wszystkich interesariuszy).
W bieżącym roku tytuł Filara Polskiej Gospodarki został przyznany firmom, które wykazały się nie tylko wyróżniającym spełnianiem kryteriów ekonomicznych, ale także moralnością płatniczą oraz uznaniem interesariuszy z regionów, w jakich firmy te funkcjonują. Ponadto poddaliśmy te firmy swego rodzaju audytowi etycznemu w celu przekonania się w jakim stopniu można je uznać za społecznie odpowiedzialne.
Oto uzyskany sumaryczny wynik tego audytu. Większość firm-laureatek dąży do tego, by cieszyć się wizerunkiem firm uczciwych, solidnych, godnych zaufania i dbających o dobro klienta. Większość z nich kieruje się kodeksem etycznym, choć nie koniecznie spisanym; tylko sześć spośród nich dysponuje kodeksem w formie dokumentu. Jednakże ponad 50% przedsiębiorstw należy organizacji branżowych posiadających kodeksy etyczne, a te obowiązują firmy-będące członkami organizacji. Nie dziwi więc, że przestrzeganie norm etycznych i stosowanie przepisów prawa są najczęściej wymienianymi przez nagrodzone firmy wyznacznikami odpowiedzialnego uprawiania biznesu. Na drugim miejscu znajduje się uwzględnianie oczekiwań i wartości społecznych oraz stosowanie przejrzystych praktyk biznesowych. Zaskakuje natomiast, że osiąganie dobrych wyników ekonomicznych nie jest traktowane przez firmy-laureatki jako działanie odpowiedzialne społecznie, choć przecież troska o dobre wyniki finansowe jest wskazywana jako najważniejsza kwestia dla ich przyszłości.
Odpowiedzialność społeczna kojarzona jest z poprawą wizerunku i reputacji, zwiększaniem lojalność klientów czy motywacją personelu i kierownictwa. nieliczne firmy-laureatki sądzą, że tego rodzaju działalność ułatwia dostęp do kapitału, zmniejsza koszty czy usprawnia długookresowe planowanie. A przecież, jak powiedzieliśmy, realizacja celu firmy czyli - powtórzmy to jeszcze raz - powiększanie wartości firmy przez dostarczanie produktów i usług odpowiedniej jakości jest warunkiem najpierwszym odpowiedzialnego prowadzenia biznesu. Jest tak dlatego, że - jak pisał Józef Maria Bocheński w Przyczynku do filozofii przedsiębiorstwa - realizacja żadnego z cząstkowych zamierzeń firmy nie jest możliwa bez realizacji celu firmy jako całości. Intuicje firm-laureatek są trafne, gdy firmy te prezentują wysoką jakość oferowanych produktów i usług. Jednak sprawa zarządzania jakością nie powinna być wiązana z wizerunkiem, ale traktowana jako podstawowy składnik celu ergo odpowiedzialności firmy. Tego też powinna dotyczyć strategia odpowiedzialności firmy.
Ponad połowa przedsiębiorstw twierdzi, że wdrożyły system zarządzania społeczną odpowiedzialnością, ale na ogół nie jest on sformalizowany. Trudno też znaleźć stosowną informację na stronach internetowych firm. Jedynie w czterech przypadkach zasady społecznej odpowiedzialności firmy są znane wszystkim pracownikom, a w połowie przedsiębiorstw pracownicy mają dostęp do informacji o zmianach w ich strategii i są regularnie konsultowani w kwestiach dotyczących przyszłości firmy. Choć przecież firmy, które zdobyły tytuł Filara Polskiej Gospodarki traktują swoich pracowników jako znaczący kapitał.
Cieszy także, że większość firm traktuje przestrzeganie praw pracowniczych jest sprawę bardzo ważną dla przyszłości firmy. Podobnie zapewnianie załodze regularnych szkoleń i kursów zawodowych, dofinansowywanie nauki, stosowanie przejrzystych kryteriów zatrudniania i awansu oraz okresowej oceny wyników pracy oraz brak dyskryminacji kobiet przy ich wynagradzaniu. Dość częste jest zapewnianie pracownikom ponadstandardowej opieki zdrowotnej, socjalnej i dotyczącej bezpieczeństwa pracy.
Priorytetem firm jest terminowe wywiązywanie się ze zobowiązań finansowych wobec pracowników, dostawców, banków czy instytucji publiczno-prawnych. Spółki, które są notowane na giełdzie postępują zgodnie z zasadami ładu korporacyjnego. Oprócz wypełniania obowiązków informacyjnych wobec akcjonariuszy, większość z nich kontaktuje się regularnie z klientami i kontrahentami, aby znać opinię interesariuszy o działaniach firmy.
Dla wszystkich przedsiębiorstw-laureatów ważną kwestią jest ochrona środowiska. Również przy doborze dostawców i kontrahentów mają znaczenie ich działania proekologiczne. Niemal wszystkie firmy maja system zarządzania środowiskowego, a połowa z nich wprowadziła systemy certyfikowane przez zewnętrznych audytorów. Jest to następstwem stosowania norm obowiązujących w Unii Europejskiej. Dotyczy to w szczególności: zapobiegania zanieczyszczaniu środowiska, oszczędzania wody i energii, ograniczania ilości odpadów i stosowania recyklingu. Większość firm już podczas projektowania nowych produktów i usług analizuje ich wpływ na środowisko naturalne oraz publikuje stosowne informacje.
Mimo, iż niewiele przedsiębiorstw-laureatów uważa, że uwzględnianie interesów społeczności lokalnej jest ważne dla przyszłości firmy (tylko trzy firmy mają długofalową strategię wspierania społeczności regionu), to w swej praktyce firmy te angażują się w kwestie społeczne. Czynią to oferując pomoc rzeczową i finansową potrzebującym, wspierając lokalne inicjatywy gospodarcze, kulturalne i sportowe, oferują staże oraz podejmują wspólne projekty z organizacjami pozarządowymi. Jest to jednak głównie domena zarządów i kierownictwa firm; zaledwie w trzech firmach występuje wolontariat pracowniczy. Większość przedsiębiorstw twierdzi, że nie unika dialogu z lokalną społecznością na temat drażliwych lub kontrowersyjnych kwestii, które dotyczą firmy.
Pomagając innym firmy kierują się przede wszystkim tworzeniem wizerunku, chęcią zbudowania lepszych relacji z władzami i lokalną społecznością oraz poczuciem obowiązku. Nie traktując tego rodzaju aktywności jako długofalowego zysku dla firmy czy elementu przewagi konkurencyjnej. Ale przecież, to na te firmy oddane zostały głosy czytelników oraz przedstawicieli reprezentatywnych dla danego regionu instytucji prywatnych i publicznych, mediów i organizacji biznesowych. Czy więc - jak mówiłem przed rokiem - są to przedsiębiorstwa będące dobrymi obywatelami swych społeczności lokalnych? Z całą pewnością tak skoro na nie padło najwięcej głosów. Zapewne też osiągając najlepszy wynik w roku bieżącym mogą i powinny nie osiadać na laurach, lecz dawać przykład innym firmom .
Gratulując tegorocznego sukcesu, życzę firmom-laureatkom w imieniu Centrum Etyki Biznesu WSPiZ oraz IFiS PAN wytrwałości w służeniu dobrym przykładem, którego jak kania dżdżu potrzebują polskie przedsiębiorstwa, by konkurować dobrą praktyką we wszystkich jej wymiarach, to jest efektywności, ekonomiczności i etyczności - trzech "E" stanowiących filary działania dzielnego. A działaniem dzielnym jest działanie skuteczne podejmowane w godziwym celu i takimiż środkami wykonywane, jak zwykł był mawiać znawca dobrej roboty Tadeusz Kotarbiński.
W tekście wykorzystano wyniki audytu etycznego firm-laureatek przeprowadzonego przez red. Magdalenę Krukowską z "Pulsu Biznesu".
